» Okresy rozwoju mowy
» Jak rozwijać mowę?
» Co warto wiedzieć
   o rozwoju mowy dziecka?


Poradnik logopedy

Co warto wiedzieć o rozwoju mowy dziecka?


Ciało i umysł stanowią jedną całością, a zmiany w jednym z obrębów powodują zmiany w innym. Ma to istotne znaczenie dla mowy dziecka. Na jej rozwój wpływ ma: budowa mózgu (mikrouszkodzenia wynikłe z niedotlenienia), rozwój funkcji wzrokowych i słuchowych, budowa anatomiczna całego aparatu mowy - krtani, gardła, podniebienia, jamy ustnej, nosowej, szczęki, języka (rozszczepy podniebienia, polipy, migdały, krótkie wędzidełko, wady zgryzu), nieprawidłowości w napięciu mięśniowym całego ciała (zbyt słabe lub zbyt mocne). Do prawidłowej artykulacji niezbędna jest właściwa organizacja napięcia mięśniowego aparatu artykulacyjnego (języka, policzków, warg, podniebienia miękkiego) i całego ciała. Makromotoryka ciała wpływa na mikromotorykę - jak się ruszamy, tak mówimy.

Prof. J. Cieszyńska - Rożek podkreśla, że ważną rolę w rozwoju dziecka odgrywa zróżnicowanie półkul mózgu pod względem anatomicznym i funkcjonalnym, czyli jeśli chodzi o ich specjalizację. Prawa półkula odpowiada za pracę lewej strony ciała, a lewa półkula za pracę prawej strony ciała. Płaszczyzna skroniowa kory mózgowej, co jest ważne ze względu na odbiór mowy, jest większa w lewej półkuli. Ogólna charakterystyka pracy półkul (to, za co odpowiadają): lewa półkula wykonuje zadania linearne i przetwarza informacje językowe, prawa warunkuje prawidłową prozodię, intonację, melodię, rytm mowy, rozumienie metafor, dowcipów oraz za spojrzenie _globalne_ na wypowiedź. Dlatego Pani Profesor uważa, że wykonywanie zadań sekwencyjnych polegających analizie materiału, na układaniu mozaiek, szukaniu analogii i naśladowaniu wzorów stymuluje rozwój funkcji poznawczych lewej półkuli, a co za tym idzie - mowy.

Przyczyny wpływające na powstanie wad wymowy mogą wystąpić w różnym okresie życia dziecka:
- przed jego narodzeniem
- w trakcie narodzin
- po narodzinach

Prof. J. Cieszyńska za najczęściej występujące przyczyny wad wymowy uważa:
- zaburzenia rozwoju fizycznego (dużej i małej motoryki)
- zwolnione tempo formowania się lateralizacji stronnej (czyli tego, która ręka, noga, oko, ucho jest dominujące - prawe, czy lewe)
- skrzyżowana lateralizacja (np. dominująca jest prawa ręka i ucho, ale lewa noga i oko), rzadziej lewostronna lateralizacja
- brak dominacji lewej półkuli dla funkcji mowy
- zaburzenia słuchu fonemowego (rozróżniana głosek, np. różnicowanie sz - s itp.)
- zaburzenia spostrzegania (słuchowego, wzrokowego, kinestetyczno - ruchowego)
- zaburzenia procesu integracji bodźców
- zaburzenia uwagi
- brak stymulacji w najbliższym otoczeniu dziecka
- nieprawidłowa sytuacja socjolingwistyczna dziecka
- smoczek

Na rozwój mowy ma wpływ bardzo wiele czynników dlatego bywają potrzebne konsultacje z specjalistami: foniatrą, laryngologiem, psychologiem (określenie rozwoju funkcji poznawczych dziecka), rehabilitantem ruchowym, pedagogiem specjalnym, neurologiem, pediatrą. Często dla prawidłowego przebiegu terapii niezbędna jest współpraca z niektórymi z nich.

Wpływ rozwoju ruchowego, psychomotorycznego, funkcji poznawczych, zdobywania umiejętności na mowę: wykonywanie ruchów naprzemiennych wpływa na polepszenie wspólnej pracy obu półkul, dlatego tak ważne jest raczkowanie, wchodzenie po schodach naprzemiennie, jazda na rowerze, rolkach itp. Jeśli występuje zaburzenie równowagi to są też zaburzenia planowania ruchu (także ruchów narządów artykulacyjnych). Ćwiczenia, które warto wykonywać: skakanie na skakance, równoważnia, turlanie, podskoki, obroty wokół własnej osi. Ośrodki mowy w korze mózgowej leżą blisko ośrodków odpowiedzialnych za pracę dłoni, dlatego ważne jest wykonywanie precyzyjnych ruchów, robienie kuleczek z bibułki, lepienie pierogów itp.

Warto zapoznać się z tzw. metodą krakowską. Jej terapeuci podkreślają jak ważna jest stymulacja wielozmysłowa na dziecko, ćwiczenia stymulacji lewej półkuli mózgu, stymulacja pamięci, ćwiczenia kategoryzacji, myślenia przyczynowo - skutkowego itd. Wyćwiczona pamięć sekwencji, warunkuje zapamiętanie sylab, a po nich wyrazów. Dziecko musi mieć możliwość zapamiętania co jest po kolei.

Na prawidłowy rozwój mowy wpływa bardzo wiele czynniów, a wada wymowy często jest "czubkiem góry lodowej", dlatego tak ważna jest praca nad wszechstronnym rozwojem dziecka zarówno terapetów, nauczycieli, jak i rodziców.





Opracowano na podstawie:
J. Cieszyńska- - Rożek
Metoda krakowska wobec zaburzeń rozwoju dzieci,
Kraków 2013 oraz notatki własne.